ჩვილის უმწეობის საიდუმლო – რას გვიყვება ნამარხი თავის ქალის ფორმა?
წყარო: Science Magazine / Proceedings of the Royal Society B
სხვა პრიმატებთან შედარებით, ადამიანის ახალშობილი სრულიად უმწეო იბადება: მას თვეების განმავლობაში არ შეუძლია დამოუკიდებლად გადაადგილება, გადაბრუნება ან თავის დაჭერა. ევოლუციურ ანთროპოლოგიაში დიდხანს მსჯელობდნენ იმაზე, თუ როდის გახდა ჩვილის მოვლა ასეთი ხანგრძლივი და კომპლექსური პროცესი. სამეცნიერო ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევის მიმოხილვა მიუთითებს, რომ ეს უნიკალური თვისება, რომელსაც მეცნიერები „მეორად ალტრიციალობას“ (secondary altriciality) უწოდებენ, სულ მცირე 1 მილიონ წელზე მეტი ხნის წინ წარმოიშვა.
სანამ სხვა ცხოველთა ახალშობილები დაბადებისთანავე ავლენენ თვითგადარჩენის ელემენტარულ უნარებს, ადამიანის ჩვილი იბადება ტვინის განვითარების ადრეულ, ჩანასახოვან ეტაპზე. სწორედ ამ ბიოლოგიურმა „უმწეობამ“ აიძულა ჩვენი უძველესი წინაპრები, შეექმნათ ზრუნვისა და თანამშრომლობის რთული სოციალური ქსელი, რამაც საბოლოოდ საფუძველი ჩაუყარა კაცობრიობის განვითარებას.
დეფორმაციული პლაგიოცეფალია: ჩვილის უმწეობის ბიოლოგიური კვალი
ტოკიოს უნივერსიტეტის ანთროპოლოგ იოსუკე კაიფუს (Yousuke Kaifu) ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა კვლევამ მიაგნო მეთოდს, რომლითაც შესაძლებელია ნამარხ ძვლებზე ჩვილის უმწეობის ხარისხის შეფასება. საკვანძო მარკერი გახდა დეფორმაციული პლაგიოცეფალია – თავის ქალის ასიმეტრიული გაბრტყელება.
ახალშობილის თავის ქალას ძვლები ჯერ კიდევ რბილი და ელასტიკურია, ხოლო კისრის კუნთები კი სუსტი. როდესაც ჩვილი დიდი ხნის განმავლობაში წევს ერთ პოზიციაში (მაგალითად, ზურგზე), თავის ქალის ცალკეული ნაწილი მუდმივი ზეწოლის გამო ბრტყელდება. რადგან სხვა პრიმატების ჩვილებს შეუძლიათ თავის დაჭერა და დედის სხეულზე მჭიდროდ ჩაჭიდება, მათში ეს მოვლენა თითქმის არ გვხვდება.
მკვლევრებმა შეისწავლეს 1500-ზე მეტი თავის ქალის ნიმუში, მათ შორის თანამედროვე ადამიანების, ადამიანის მსგავსი მაიმუნების (შიმპანზე, გორილა, ორანგუტანი) და არქაული ჰომინინების ნამარხები. შედეგად დადგინდა, რომ თავის ქალის ასეთი ასიმეტრია ახასიათებთ მხოლოდ ადამიანებს და არა სხვა პრიმატებს.
„ჰობიტი“ და Homo erectus: მოულოდნელი აღმოჩენა
კვლევის ყველაზე საინტერესო მიგნება უკავშირდება ინდონეზიაში აღმოჩენილ ნამარხებს. მკვლევრებმა დეფორმაციული პლაგიოცეფალიის მკაფიო ნიშნები აღმოაჩინეს როგორც Homo erectus-ის, ისე Homo floresiensis-ის (ცნობილი როგორც „ჰობიტი“) თავის ქალებზე.
Homo floresiensis ხასიათდებოდა ძალიან მცირე ზომის ტვინით, რომელიც ავსტრალოპითეკის ტვინის ზომას არ აღემატებოდა. ტრადიციულად მიჩნეული იყო, რომ ჩვილის უმწეობა უშუალოდ დიდი ზომის ტვინის ევოლუციასთან (ენცეფალიზაციასთან) და მენჯის ძვლის შეზღუდვებთან იყო დაკავშირებული. თუმცა, „ჰობიტის“ მაგალითი აჩვენებს, რომ ჩვილის უმწეობა და რბილი თავის ქალა შესაძლოა ჩამოყალიბდა იმაზე ბევრად უფრო ადრე, ვიდრე ადამიანის ტვინი გიგანტურ ზომებს მიაღწევდა.
სოციალური ევოლუცია და კოოპერაციული ზრუნვა
ჩვილის ხანგრძლივი უმწეობა მხოლოდ ბიოლოგიური ფაქტი არ არის — მან ფუნდამენტური როლი ითამაშა ადამიანური საზოგადოების ჩამოყალიბებაში. უმწეო ჩვილის გადარჩენა მოითხოვდა:
- მშობლების უწყვეტ მზრუნველობას: ჩვილის ხშირად ხელით ტარებასა და მუდმივ მეთვალყურეობას.
- სოციალურ თანამშრომლობას: ჯგუფის სხვა წევრებისა და მამების ჩართულობას შვილების აღზრდასა და დედის დამხმარე რესურსებით უზრუნველყოფაში.
- კოგნიტურ და ემოციურ განვითარებას: ხანგრძლივი პოსტნატალური პერიოდი ტვინს აძლევდა საშუალებას, განვითარებულიყო გარემოსთან და სოციალურ გარემოცვასთან ინტერაქციაში.
ეს აღმოჩენა კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ისეთი უნიკალური ადამიანური თვისებები, როგორებიცაა თანაგრძნობა, კოოპერაცია და ჯგუფური ზრუნვა, მილიონზე მეტი წლის წინათ წარმოიშვა და საფუძვლად დაედო კაცობრიობის ევოლუციურ წარმატებას.
ორიგინალი სტატიის ბმული: https://www.science.org/content/article/fossil-skull-flattening-suggests-ancient-origins-infant-helplessness