ინგა გოგუაძე, მეან-გინეკოლოგი
როდესაც სიხარულს „ჩუმი მტერი“ უპირისპირდება
ცხოვრების ყველაზე ამაღელვებელი და ნათელი მოლოდინი – ახალი სიცოცხლის დაბადება. ეს არის პერიოდი, როდესაც ყოველი დღე სავსეა იმედით, გეგმებით. თუმცა, ზოგჯერ ამ ჰარმონიას ჩრდილს აყენებს მოულოდნელი „მტერი“, რომელსაც მედიცინაში პრეეკლამფსიას ვუწოდებთ.
როგორც ექიმი, ყოველდღიურ პრაქტიკაში ვხედავ მომავალი დედების თვალებში იმ შიშსა და დაბნეულობას, რომელიც ამ დიაგნოზს მოჰყვება. ეს არ არის უბრალოდ მშრალი სამედიცინო ტერმინი, ეს არის ბრძოლა ორი სიცოცხლის გადასარჩენად, სადაც მთავარი იარაღი დროული ინფორმირებულობა, სიფხიზლე და მედიცინის თანამედროვე მიღწევებია.
მათთვის, ვინც ახლა გეგმავს ან უკვე ელოდება პატარას: თქვენი ცოდნა თქვენივე საუკეთესო დამცველია!
რა ხდება სინამდვილეში? „ჩაშლილი დიალოგი“ დედასა და ნაყოფს შორის
საზოგადოებაში გავრცელებული მცდარი შეხედულებისგან განსხვავებით, პრეეკლამფსია არ არის უბრალოდ „მომატებული არტერიული წნევა“. ეს არის ორგანიზმის კომპლექსური სისტემური პასუხი, რომელიც პლაცენტაში იწყება.
წარმოიდგინეთ, რომ პლაცენტასა და დედის ორგანიზმს შორის მუდმივი, უწყვეტი „დიალოგი“ მიმდინარეობს. როდესაც ეს კომუნიკაცია ირღვევა (სისხლძარღვოვანი ცვლილებების გამო), პლაცენტა ვეღარ იღებს საკმარის ჟანგბადსა და საკვებ ნივთიერებებს. შედეგად, ის იწყებს „განგაშის სიგნალების“- სპეციფიკური ნივთიერებების გამოყოფას დედის სისხლში. ამის საპასუხოდ:
- დედის სისხლძარღვები მთელ ორგანიზმში იკუმშება;
- არტერიული წნევა მკვეთრად იმატებს;
- სასიცოცხლო მნიშვნელობის ორგანოები: თირკმლები, ღვიძლი და ტვინი უდიდესი სტრესის ქვეშ ვარდებიან.
მსუბუქი პრეეკლამფიის დროს წნევა 150-100 მმ ვწყ სვ-ს არ აღემატება, პროტეინურიაც 3 გ`ლ-ზე ნაკლებია. სხვა მხრივ ორსული განსაკუთრებულს არაფერს უჩივის. როცა ტოქსიკოზი მძიმდება, ანუ წნევის მაჩვენებლები იმატებს, თავს იჩენს ტკივილი კუჭქვეშა მიდამოში, მხედველობის დაქვეითება, თავის ტკივილი, შეშუპება, პოლიორგანული დაზიანების ნიშნები. პროცესი თირკმელებით არ შემოიფარგლება. მასში ერთვება ღვიძლი, ფილტვები, შორს წასულ შემთხვევაში კი თავის ტვინში სისხლის მიწოდების მკვეთრი დაქვეითება გულყრას იწვევს. შეშუპება ტერფებიდან იწყება და ნელ-ნელა ზემოთ ადის. მუცლის წინა კედლისა და სახის შეშუპება, საკმაოდ მძიმე მდგომარეობაზე მიუთითებს, რომ დარღვეულია სითხის ცვლა, ამიტომ შეშუპების დროს აუცილებელია დროული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა.
რას გვეუბნება მსოფლიო მედიცინის მთავარი მაცნე – The Lancet?
ავტორიტეტულ სამედიცინო ჟურნალ The Lancet-ში გამოქვეყნებული უახლესი მასშტაბური კვლევები ხაზს უსვამს, რომ პრეეკლამფსია გლობალური ჯანდაცვის ერთ-ერთი უმთავრესი გამოწვევაა, ის მსოფლიოში ორსულობათა 8%-მდე შემთხვევას მოიცავს და კვლავ მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს პერინატალურ ავადობასა და სიკვდილიანობაში.
The Lancet-ის კვლევების მიხედვით, ყურადღება სამ ძირითად ასპექტზე უნდა გამახვილდეს:
- პლაცენტური დისბალანსი: სისხლის მიმოქცევის დარღვევა პირდაპირ აისახება ნაყოფზე და იწვევს მისი ზრდის შეფერხებას.
- კარდიომეტაბოლური კავშირი: დედის წინასწარგანწყობა (ორსულობამდელი ჰიპერტენზია, შაქრიანი დიაბეტი, მეტაბოლური დარღვევები) მკვეთრად ზრდის პრეეკლამფსიის განვითარების ალბათობას.
- გლობალური სკრინინგის აუცილებლობა: მეცნიერები მოუწოდებენ ჯანდაცვის სისტემებს, უზრუნველყონ ადრეული სკრინინგი ყველა ორსულისთვის, რადგან დროული დიაგნოზი სიცოცხლის გადარჩენის პირდაპირი გარანტიაა.
ვის ემუქრება საფრთხე და როგორ მოვემზადოთ?
თუ გეგმავთ ორსულობას ან უკვე იმყოფებით ამ მშვენიერ მდგომარეობაში, აუცილებელია იცოდეთ ძირითადი რისკ-ფაქტორები:
- პირველი ორსულობა ან 10 წელზე მეტი ინტერვალი მშობიარობებს შორის;
- მრავალნაყოფიანი ორსულობა: ტყუპების ან მეტი ნაყოფის ტარება საგრძნობლად ზრდის პლაცენტაზე დატვირთვას და, შესაბამისად, პრეეკლამპსიის განვითარების რისკს;
- ასაკობრივი ფაქტორი (35 წელზე მეტი ასაკი) და სხეულის ჭარბი მასა (BMI > 30);
- ქრონიკული დაავადებები: არტერიული ჰიპერტენზია, შაქრიანი დიაბეტი, თირკმლის დაავადებები ან აუტოიმუნური დარღვევები;
- პრეეკლამფსიის ანამნეზი წინა ორსულობისას ან გენეტიკური წინასწარგანწყობა (დედის ან დის ხაზით).
გადარჩენის ფორმულა: თანამედროვე მედიცინის პრევენციული იარაღები
საბედნიეროდ, თანამედროვე მედიცინას აქვს მძლავრი და ეფექტური მექანიზმები პრეეკლამფსიის პრევენციისა და მართვისთვის:
- დაბალდოზიანი ასპირინი: ექიმის დანიშნულებით, ორსულობის ადრეულ ეტაპზე (12-16 კვირიდან) დაწყებული თერაპია საგრძნობლად ამცირებს დაავადების განვითარების რისკს მაღალი რისკის ჯგუფის ქალებში.
- კალციუმი და მაგნიუმის სულფატი: კალციუმის დანამატები უზრუნველყოფს პრევენციას, ხოლო მაგნიუმის სულფატი გამოიყენება მძიმე ფორმების დროს კრუნჩხვების თავიდან ასაცილებლად და წნევის დასასტაბილურებლად.
- სისტემატური მონიტორინგი: არტერიული წნევის რეგულარული გაზომვა და შარდში ცილის (პროტეინურიის) განსაზღვრა ანტენატალური მეთვალყურეობის ოქროს სტანდარტია.
იმედი, ნდობა და მშვიდი მოლოდინი
მიუხედავად იმისა, რომ პრეეკლამპსია სერიოზული სამედიცინო გამოწვევაა, მინდა გახსოვდეთ: თქვენ მარტო არ ხართ.
თანამედროვე მედიცინის შესაძლებლობები და თქვენი ყურადღებიანობა საკუთარი ორგანიზმის მიმართ საოცრებებს ახდენს. ენდეთ თქვენს მეან-გინეკოლოგს, ნუ უგულებელყოფთ უმნიშვნელო სიმპტომებსაც კი (თავის ტკივილი, მხედველობის გაბუნდოვნება, უეცარი შეშუპება) და მტკიცედ გწამდეთ, შემთხვევათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში, სწორი, დროული და კვალიფიციური მართვის პირობებში, ორსულობა სრულდება ყველაზე ბედნიერი დასასრულით: ჯანმრთელი დედითა და ჯანმრთელი ახალშობილით!